Leren · Hemel
Lichtvervuiling en de Bortle-schaal
Lichtvervuiling maakt de achtergrond van de hemel lichter en voegt ruis toe, dus zwakke objecten hebben vanuit de stad veel meer stacktijd nodig dan vanaf een donkere plek. Heldere nevels en sterrenhopen lukken vanuit de stad nog goed, zeker met een dual-band-filter; zwakke sterrenstelsels hebben het meest aan een donkerdere hemel.
Wat lichtvervuiling met een foto doet
Straatlantaarns en gebouwen verlichten de lucht boven een stad. Die gloed valt op elke pixel, bovenop het licht van de nevel. Een stacking-app kan de gemiddelde gloed aftrekken, maar niet de ruis ervan: die willekeur blijft en verbergt zwakke details. Daar helpt alleen meer belichtingstijd, een filter voor het juiste soort object of een donkerdere hemel.
De Bortle-schaal
De Bortle-schaal geeft de nachthemel een cijfer van 1 (echt donker, de Melkweg werpt schaduwen) tot 9 (binnenstad, maar een paar sterren zichtbaar). De meeste mensen in West-Europa wonen onder Bortle 6 tot 8. Ga je van Bortle 8 naar Bortle 4, dan wordt de hemelgloed meer dan tien keer zwakker.
- Bortle 1–3: donkere landelijke hemel, Melkweg vol structuur.
- Bortle 4–5: platteland en kleine dorpen, Melkweg duidelijk zichtbaar.
- Bortle 6–7: buitenwijken, Melkweg zwak of alleen recht boven je.
- Bortle 8–9: stadscentra, alleen heldere sterren en planeten.
Dezelfde 30 minuten onder vier hemels
Wanneer een filter helpt
Emissienevels gloeien in een paar smalle kleuren (waterstof-alfa en zuurstof III). Een dual-band-filter laat die door en houdt het grootste deel van de hemelgloed tegen, dus vanuit de stad helpt het veel. Sterrenstelsels, sterrenhopen en reflectienevels stralen in alle kleuren, net als de hemelgloed zelf, dus een filter kan ze niet scheiden. Daarvoor helpen alleen een donkerdere hemel en meer tijd.
Het meeste halen uit een stadshemel
- Kies objecten die hoog aan de hemel staan: bij de horizon kijk je door meer vervuilde lucht.
- Begin met heldere nevels en sterrenhopen, en bewaar zwakke sterrenstelsels voor uitstapjes naar donkere plekken.
- Gebruik bij emissienevels een dual-band-filter als je telescoop er een heeft.
- Plan langere sessies: twee keer zoveel ruis vraagt vier keer zoveel opnames.
- Vermijd de maan: een heldere maan werkt als extra lichtvervuiling.
Meer gidsen
De hemelbrief, één keer per maand
Zo'n vijf dagen voor elke nieuwe maan: de beste objecten, de donkerste nachten en welke telescoop ze het best in beeld krijgt. Gratis; altijd af te melden.